2025eko apirilaren 24a. Aljebrako katedradunak mintegi bat eman zuen Iruñean, eta algoritmo kaltegarrien arriskuak eta diseinu arduratsu eta arautu baterako gakoak jorratu zituen bertan.
Iruñea, 2025eko apirilaren 23a — Adimen artifizialak (AA) hausnarketa, erregulazioa eta printzipio argiak eskatzen dituzten premiazko erronkak planteatzen ditu. Horrela defendatu zuen Mercedes Siles Molina Aljebrako katedradunak “Algoritmo etikoak giza garapenerako: printzipioak eta ekintzak” mintegian, NAIR Centerrek antolatu zuen Nafarroako Berrikuntza Digitaleko Poloan. Garapen teknologiko horrek dakartzan erronka sozial eta etikoetan interesa duten hogei bat lagun bildu ziren topaketan.
Mercedes Siles Molina Adimen Artifizialaren berrikuspen historiko batekin hasi zen. Bertan, nazioarteko erreferenteak (John McCarthy, adibidez) zein Espainiako figura aitzindariak (Leonardo Torres Quevedo —Telekinoaren asmatzailea (1903) eta Xake Jokalaria (1912)— eta Ángela Ruiz Robles —1940an Entziklopedia Mekanikoaren sortzailea, liburu elektronikoaren aurrekari gisa hartua —) nabarmendu zituen.
“Matematika adimen artifizialaren hizkuntza da, eta algoritmoa da bere gramatika”, adierazi zuen Silesek, eta dagoeneko funtzionatzen ari diren algoritmo kaltegarriak daudela ohartarazi zuen. Algoritmo horiek behar artifizialak sortu, erabakiak manipulatu, eduki alboratuak eskaini eta desinformazioan aktiboki lagundu dezakete. Bereziki, Adimen Artifizial sortzailearen tresnen eraginei buruz ohartarazi zuen; izan ere, tresna horiek ezartzeak erakutsi du eduki faltsuaren bolumena eta barietatea handitu direla, eta pertsuasio-gaitasun handia dutela. Arrisku horien aurrean, katedradunak esparru etiko eta erregulatzaile sendoen beharra aldarrikatu zuen, eta Europak Adimen Artifizialaren erregulazioan izan dezakeen papera nabarmendu zuen.
Silesek gogorarazi zuen hizkuntzak ere muga bat adierazten duela Adimen Artifizialarentzat: “Hizkuntza bakar batek ere ez du errealitatea guztiz harrapatzen”. Ildo horretan, bere hurrengo liburua iragarri zuen: “El español: la lengua de la Inteligencia”. Bertan, hizkuntzaren, ezagutzaren eta adimen artifizialaren arteko harremanei buruzko gogoeta egiten du.
Matematikariak Hermes Fundazioarekin kolaboratzen du. Irabazi-asmorik gabeko erakunde horrek garapen digital etikoa, arduratsua eta pertsonengan oinarritua sustatzen du. Bereziki, “Algoritmos éticos y responsables para el desarrollo humano” mintegia koordinatzen du. Bertako kideen artean daude Roberto Andorno (Zuricheko Unibertsitatea), Gemma Galdón Clavell (Eticas.ai delako CEO) edo Ulises Cortés (Universitat Politècnica de Catalunya) adituak. Bertan, Adimen Artifizial etiko eta arduratsu baterako oinarrizko printzipio gisa R2T2 (Errebokagarritasuna, Erantzukizuna, Gardentasuna eta Trazabilitatea) eredua proposatzen da, bi dogma gakorekin batera: Adimen Artifiziala gizakiaren zerbitzura eta Adimen Artifiziala ez da gizaki bat eta ez da inoiz izango.
Mercedes Silesi buruz
Mercedes Siles Molina Aljebrako katedraduna da Malagako Unibertsitatean, Malagako Zientzia Akademiako osoko akademikoa eta ANECAko zuzendari nagusi ohia. Ibilbide luzea egin du kalitate akademikoaren ebaluazioan, lidergo zientifikoan eta berdintasunaren sustapenean. Hainbat ekimen bultzatu ditu, hala nola unibertsitatean soldata-arrakalari buruzko azterketa iraunkorra, genero-ikuspegia duten mikrokredentzialak ezartzea eta Osasun Zientzietan irizpideak aldatzea.
Horrez gain, 60 lan baino gehiago argitaratu ditu matematikan, artean eta ezagutzaren kudeaketan, eta “El sabor de las Matemáticas” edo “Universos paralelos dialogando” izeneko erakusketen komisarioa izan da. 20 herrialde baino gehiagotako erakundeekin lankidetzan aritu da, eta hainbat errekonozimendu jaso ditu, hala nola Farola Ciencia Saria, Meridiana Saria eta Top 100 Emakume Liderren artean sartzea. STEMatEsElla bezalako programen sustatzailea eta AMITen Andaluziako nodoaren sortzailea ere bada.
Mercedes Siles Molina izango da NAIR Centerrek eta Nafarroako Gobernuak antolatutako Adimen Artifizialari buruzko hurrengo Biltzar Nazionaleko hizlarietako bat. Biltzarra maiatzaren 6an egingo da, Baluarte Biltzar Jauregian, Iruñean.
Informazio gehiago: https://www.naircenter.com/evento-congreso-nacional-ia/
